Levenstestament: wat is het en is dat iets voor mij?

In een testament wordt vastgelegd wat er met uw nalatenschap moet gebeuren na uw overlijden. Een levenstestament maakt u op om uw wensen vast te leggen voor als u in de toekomst geestelijk niet meer in staat bent om uw zaken zelf te regelen. Hierin kunt u vastleggen hoe en door wie uw zaken geregeld moeten worden op het moment dat u het zelf niet meer kunt doen.
Een testament wordt pas geraadpleegd na uw overlijden, maar wat gebeurt er als u niet meer zelfstandig in staat bent om beslissingen te nemen? Hiervoor kunt u een levenstestament laten opstellen. Door een ziekte of een aandoening kan het gebeuren dat u zelf niet meer in staat bent om beslissingen te nemen. In dat geval moet iemand  uw zaken gaan behartigen.
Als er niets is vastgelegd gaat de kantonrechter een curator, een mentor of een bewindvoerder aanwijzen. Door het bij goede geestelijke gezondheid nog te regelen, kunt u aangeven wat uw wensen zijn, en u kunt kiezen wie uw zaken gaat behartigen. Dit kan gaan om financiële beslissingen, maar bijvoorbeeld ook om de zorg voor huisdieren en medische beslissingen.

Wat komt er in een levenstestament te staan?

Het levenstestament is te vergelijken met een volmacht, alleen wordt er in het levenstestament meer vastgelegd. U wijst één of meerdere personen aan die uw belangen mogen behartigen, als u het zelf niet meer kunt doen. U geeft als het ware een volmacht. In het document kunt u ook tot in de details aanwijzingen geven over hoe u het wenst.
Een belangrijk onderdeel is het vastleggen wanneer het levenstestament in gaat. Vanaf welk punt worden uw belangen behartigd door de aangewezen persoon of personen? Door het levenstestament op te laten maken door een notaris kunt u ook nog advies inwinnen. Dit is ook verstandig om te voorkomen dat er essentiële zaken over het hoofd worden gezien.

In welke situaties moet u een levenstestament op laten maken?

Het levenstestament moet worden opgemaakt voordat u in de geestelijk kwetsbare periode van uw leven terecht komt. U moet helder kunnen denken om uw wensen vast te kunnen leggen. Uiterlijk zodra het denkvermogen achteruit gaat, is het verstandig om naar de notaris te gaan. Vooral ouderen kunnen er verstandig aan doen om het één en ander vast te leggen. Toch kan men ook zeggen dat een levenstestament voor iedereen belangrijk kan zijn. Door ziekte of een ongeval kan het iedereen overkomen.
Het levenstestament kan worden aangemeld bij het Centraal Levenstestamentenregister. Op deze manier is vastgelegd dat er een levenstestament bestaat. Bij het doorvoeren van wijzigingen wordt de oude versie vervangen door de nieuwe versie.

Wat zijn de taken van de vertrouwenspersoon?

Bij het opstellen van een levenstestament bent u vrij om zelf de inhoud te bepalen. De taak van de vertrouwenspersoon zal grotendeels afhankelijk zijn van de inhoud  van het document. U kunt de verantwoordelijkheid ook bij meerdere personen neerleggen, zoals bij uw kinderen. Er kan ook vast worden gelegd aan wie de vertrouwenspersoon weer verantwoording moet afleggen. Taken van een vertrouwenspersoon kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • Het beheren van de financiën
  • Toestemming geven voor bepaalde medische behandelingen
  • Verkoop eigen woning
  • Opzeggen van de huurwoning
  • Het verrichten van schenkingen

Moet een levenstestament worden opgesteld door een notaris?

Nee, het kan ook geregeld worden in een onderhandse akte, maar vastleggen in een notariële akte wordt wel aanbevolen. De notaris kan adviseren wat er in het document vastgelegd moet worden. Nog belangrijker is dat een notariële akte betrouwbaarder is. De notaris zorgt namelijk ook voor een controle inzake handelsbekwaamheid. Als het levenstestament is opgesteld door een notaris, kan later nooit discussie ontstaan over de geldigheid. Er kan bijvoorbeeld niet over getwijfeld worden of u geestelijk in staat was om een levenstestament op te stellen.

Hoe kan misbruik van de bevoegdheden worden voorkomen?

Om te voorkomen dat de bevoegdheden van de vertrouwenspersoon worden misbruikt, is het mogelijk om meerdere vertrouwenspersonen te benoemen. Hiermee wordt de kans op misbruik verkleind, maar niet voorkomen. Voor bankzaken blijft het bijvoorbeeld mogelijk om online transacties door één persoon te laten doen. De volmacht kan ook beperkt worden tot bepaalde handelingen. Een andere optie is om een toezichthouder te benoemen waar verantwoording aan afgelegd moet worden. De toezichthouder kan bijvoorbeeld de notaris zijn.

Wat gaat er gebeuren als er geen levenstestament is opgesteld?

Stel, u wordt handelingsonbekwaam. Wie moet uw gevolmachtigde worden, en wie gaat dat bepalen? In principe wordt door de kantonrechter bepaald wie uw belangen gaat behartigen. Het is mogelijk dat bij gehuwden waarvan één van de partners handelingsonbekwaam is de andere partner niet wordt aangewezen als gevolmachtigde.

De kantonrechter heeft drie verschillende opties om te benoemen, namelijk een:

  • Bewindvoerder
  • Curator
  • Mentor

Een bewindvoerder heeft als taak om uw vermogen te beschermen. U wordt hierdoor (deels) handelingsonbekwaam. Financiële beslissingen worden getroffen door de bewindvoerder, maar dat wordt zoveel mogelijk gedaan in overleg. Niet alle transacties mag de bewindvoerder zelf over beslissen. Voor grotere transacties is er toestemming nodig van de kantonrechter. De bewindvoerder moet jaarlijks financiële verantwoording afleggen aan de rechter.
Het aanstellen van een curator is een zwaardere maatregel ten opzichte van bewindvoering. Bij het aanstellen van een curator, is er sprake van een ondercuratelestelling. In dat geval mag u geen rechtshandelingen meer verrichten. Hiertoe kan worden besloten ter bescherming.
Het aanstellen van een mentor wordt toe besloten bij dementie en bij bepaalde psychiatrische patiënten. Dit is de meest omvattende vorm van volmacht. Hieronder vallen bijvoorbeeld ook beslissingen over medische behandelingen.

Waar moet u bij nadenken bij het opstellen van een levenstestament?

Voordat u een levenstestament gaat opmaken moet u nadenken over wat er in moet komen te staan. Dit is moeilijk in te schatten, omdat het voor de meeste mensen niet duidelijk is waar aan gedacht kan worden bij het opstellen van het document. De inhoud pas bij de notaris bedenken is te laat. U gaat namelijk keuzemogelijkheden vergeten. Wij helpen u door hieronder een opsomming te geven van belangrijke zaken die u kunt regelen in het levenstestament:

  • Wie wordt de vertrouwenspersoon?
  • Hoe moet het toezicht geregeld worden?
  • Beheer van financiën, woonhuis en eventueel de onderneming
  • Beslissing over medische behandelingen
  • Wanneer wordt de vertrouwenspersoon ingeschakeld om de zaken te behartigen?
  • Moeten er schenkingen verricht worden uit fiscaal oogpunt?

Ook wensen met betrekking tot de uitvaart kunnen opgenomen worden

Een levenstestament is van kracht tijdens leven, maar het is ook een goede manier om wensen met betrekking tot de uitvaart vast te leggen. Op zich hoeft het niet notarieel vastgelegd te worden, maar na overlijden is het voor de nabestaanden prettig om de wensen van de overledene op papier te hebben. Bij bijvoorbeeld dementie of een terminale ziekte is het vaak niet meer mogelijk om inhoudelijk over uitvaartwensen te spreken. Door het vast te leggen kunnen de nabestaanden de wensen zo goed mogelijk naleven.

Wanneer gaan de bepalingen in het levenstestament in?

In het levenstestament moet ook worden vastgelegd wanneer de volmacht in gaat. Wanneer bent u niet meer in staat om zelfstandig beslissingen te nemen over bepaalde zaken? De volmacht kan ingaan op het moment dat een arts heeft vastgesteld dat u niet meer zelfstandig in staat bent om uw belangen te behartigen en uw vermogen te beheren. Dit lijkt eenvoudig, maar is in de praktijk zeer lastig. Er kan namelijk sprake zijn van een tussenfase.
Dit soort situaties ontstaan vaak bij dementie. Zeer geleidelijk wordt het vermogen om bijvoorbeeld zelfstandig de geldzaken te regelen minder. Wanneer wordt er besloten om de gevolmachtigden in te schakelen? Dit blijft een lastig traject, ook met een levenstestament. Er kunnen voor alle partijen wel duidelijke afspraken vastgelegd worden.

Een levenstestament is van groot belang

Het goed geregeld hebben met een levenstestament is niet alleen belangrijk voor uzelf, maar zeker ook voor de mensen in uw directe omgeving. Zodra u door medische omstandigheden of geestelijke achteruitgang niet zelf meer kunt communiceren, is het belangrijk voor de mensen die u lief zijn dat ze uw wensen zo goed mogelijk na kunnen komen. Zonder een levenstestament waarin één of enkele gevolmachtigden worden benoemd, is er ook een grote kans dat er onenigheden ontstaan. Verschillende mensen hebben namelijk verschillende gedachten.
Het is ook belangrijk om familieleden te informeren over het bestaan van een levenstestament. De wensen zijn wel vastgelegd in een notariële akte, maar als niemand het weet, zal het levenstestament niet boven water komen. Geef bijvoorbeeld de kinderen een kopie van het levenstestament.

Een levenstestament moet ook up-to-date gehouden worden

In de loop der jaren kan er veel veranderen. Hetzelfde geldt ook voor uw wensen. Zorg om de twee of drie jaar dat het levenstestament wordt afgestemd op de huidige situatie. Ook bij belangrijke wijzigingen, zoals het overlijden van één van de gevolmachtigden, moet er opnieuw gekeken worden naar het levenstestament. Op den duur kunnen de wensen ook veranderen. Door het eens per twee of drie jaren onder ogen te krijgen, kan het beter afgestemd worden op de wensen.