Waarom is een testament aan te raden?

Zonder testament regelt de wet uw nalatenschap. Het erfrecht verdeelt uw vermogen tot op de laatste cent. Wie zelf zijn erfgenamen wil aanwijzen of een andere verdeling wenst, heeft een testament nodig. Ook fiscaal kan dat voordelen opleveren.

Bij gehuwden wijst het wettelijk erfrecht in de eerste plaats de weduwe of weduwnaar aan als erfgenaam. De kinderen krijgen in eerste instantie nog niets; zij erven hun deel pas als ook de langstlevende overlijdt. Bij alleenstaanden zonder kinderen zijn de broers en zussen erfgenaam. Voor een erfgenaam die al is overleden, treden zijn of haar kinderen in de plaats. Zijn er ook in deze groep geen erfgenamen, dan zoekt het erfrecht verder in de stamboom van de ouders naar tantes, ooms, neven en nichten.

Liever zelf kiezen?
Misschien verdeelt het wettelijk erfrecht uw nalatenschap volledig naar wens. Dan is er geen actie nodig. Maar veel mensen hebben graag meer zeggenschap over de verdeling van hun vermogen, bijvoorbeeld omdat ze een samenwoonpartner tot erfgenaam willen benoemen, omdat ze kinderen uit een verschillende huwelijken hebben of omdat ze geld aan een goed doel willen nalaten. In al deze gevallen biedt een testament uitkomst.

Een testament is ook nodig om uit te sluiten dat schoonzoons of -dochters meedelen in de erfenis. Deze ‘koude kant’ erft weliswaar niet rechtstreeks van de schoonouders, maar wel via de huwelijksgoederengemeenschap. Bij een echtscheiding kan een ex-schoonzoon of -dochter dus zijn of haar deel meenemen. Dit is te voorkomen met een ‘anti-schoonzoonclausule’ in het testament.

Ruzie voorkomen
Het wettelijk erfrecht verdeelt alleen geld. Een huis of waardevolle spullen kunnen de verdeling een stuk ingewikkelder maken. De erfgenamen moeten het dan eens worden over de verkoop van het huis en over de verdeling van de spullen. Vooral waardevolle en met emoties beladen goederen, zoals sieraden, kleding, meubels en kunst, vormen vaak een bron van onenigheid.

Om ruzie te voorkomen, kunt u als erflater ook vooraf bepalen wie wat krijgt, bijvoorbeeld door een codicil op te stellen. Dat is een handgeschreven, gedateerd en ondertekend document waarin u duidelijk omschreven goederen toewijst aan met naam en toenaam genoemde personen. Geld en onroerend goed zijn niet met een codicil te verdelen. Een codicil is rechtsgeldig, maar erfgenamen weten soms niet van het bestaan of vinden het niet op tijd. Het voordeel van een testament is dat het bestaan ervan wordt geregistreerd in het Centraal Testamentenregister. Daardoor komt het altijd boven water.

Belasting besparen
Het wettelijk erfrecht zorgt goed voor weduwen en weduwnaars. Zij krijgen de beschikking over de hele nalatenschap. De kinderen erven slechts een vordering in geld op de langstlevende ouder. Pas als die ook is overleden krijgen ze het geld – of wat er dan nog van over is – in handen. Minder prettig is dat de langstlevende namens de kinderen 10 procent erfbelasting moet afdragen over de waarde van de vordering, voor zover deze boven de € 20.148 per kind uitkomt (bedrag 2016). Als de waarde boven de € 121.903 uitkomt, bedraagt het tarief over dit deel zelfs 20 procent. Dit voorschieten van de erfbelasting levert problemen op als het hele vermogen in een eigen huis zit.

Dit is op te lossen met een zogeheten tweetrapsmaking in het testament. De kinderen erven daarmee in eerste instantie nog niets, ook geen vordering. Bij het tweede overlijden krijgen ze twee nalatenschappen tegelijk en dat is ook het moment waarop ze moeten afrekenen met de fiscus. Er zijn ook andere methoden om met een testament fiscaal voordeel te behalen. De notaris kan adviseren wat in uw geval raadzaam is.

Tekst: José Mast